Stan podgorączkowy to jeden z podstawowych mechanizmów obronnych organizmu pojawiających się w przypadku różnych dolegliwości. Czym jest stan podgorączkowy? To podwyższona temperatura ciała w zakresie 37,1–38,0°C, będąca naturalną reakcją układu odpornościowego. Temperatura ciała człowieka to kluczowy parametr fizjologiczny - organizm stałocieplny utrzymuje stałą ciepłotę ciała niezależnie od zmian w otoczeniu.
Jaka powinna być prawidłowa ciepłota ciała człowieka?
Prawidłowa temperatura ciała nie jest całkiem stała nawet w ciągu dnia. Temperatura ciała wynosi około 36,6°C przy pomiarze temperatury pod pachą termometrem elektronicznym. Dokładniejsze są pomiary w jamie ustnej - wartości są wtedy o ok. 0,3°C wyższe. U dzieci za najbardziej dokładny uważa się pomiar temperatury rektalnej (37,1°C)[1].
U kobiet temperatura ciała zmienia się cyklicznie - stan podgorączkowy pojawia się często w drugiej fazie cyklu miesiączkowego i w ciąży. Temperatura ciała wzrasta także po wysiłku fizycznym lub w stanie pobudzenia emocjonalnego.
Dlaczego dochodzi do podwyższenia temperatury ciała?
Podwyższona temperatura ciała wynika ze zmian w ośrodku termoregulacji w mózgu. Gdy układ odpornościowy wykryje zagrożenie (drobnoustroje, toksyny), wydzielane są pirogeny endogenne. Wzrost temperatury ciała to naturalna reakcja obronna - w wyższej temperaturze patogeny gorzej się rozmnażają. Przyczyny stanu podgorączkowego mogą być różnorodne: infekcje wirusowe, bakteryjne, stany zapalne, choroby autoimmunologiczne, a nawet zaburzenia hormonalne czy nadczynności tarczycy[2].
Stan podgorączkowy: przyczyny
Stan podgorączkowy może mieć różne przyczyny. Krótkotrwały stan podgorączkowy często wynika z przegrzania organizmu lub przebiegu infekcji. Objawy przeziębienia jak ból gardła, ból głowy, kaszel, uczucie zatkanego nosa często towarzyszą podwyższonej temperaturze.
Przewlekły stan podgorączkowy może wskazywać na poważne choroby: nadczynność tarczycy, choroby autoimmunologiczne, zapalenie oskrzeli, nieswoiste choroby zapalne jelit. Stan podgorączkowy u dorosłych bywa objawem nowotworów - dotyczy to szczególnie pacjentów onkologicznych[6].
Ciągły stan podgorączkowy wymaga diagnostyki. Stany zapalne jak zapalenie układu moczowego, zapaleniu ucha środkowego czy zapalenie jałowe (np. po zawale serca) również podnoszą temperaturę. Utrzymujący się stan podgorączkowy przez dłuższy czas zawsze wymaga leczenia.
Stan podgorączkowy a gorączka
Stan podgorączkowy i gorączka różnią się zakresem temperatury. Stan podgorączkowy to 37,1–38,0°C, powyżej mówimy o gorączce. Temperatura ciała wynosi 38,5°C przy gorączce umiarkowanej, powyżej 39°C to wysoka gorączka. Podwyższona temperatura powyżej 41°C może wywołać zaburzenia świadomości i trwałe uszkodzenia[7].
Jak prawidłowo mierzyć temperaturę?
Pomiar temperatury teoretycznie nie jest trudny. Termometry elektroniczne zapewniają łatwą obsługę i sygnalizację dźwiękową. Przed pomiarem nie należy pić gorących napojów ani przebywać w gorących pomieszczeniach. Prawidłowa temperatura mierzona pod pachą to około 36,6°C[8].
Wzrost temperatury ciała — co robić?
Przy wzroście temperatury ciała warto regularnie mierzyć temperaturę. Stan podgorączkowy przy przeziębieniu wymaga wypoczynku. Uczucie zimna przy podwyższonej temperaturze jest normalne - wskazane jest przebywanie w cieple. Chłodna skóra dłoni może towarzyszyć początkowej fazie gorączki.
Nie trzeba od razu obniżać podwyższonej temperatury. Leki przeciwgorączkowe stosuje się, gdy stan podgorączkowy utrzymuje się długo lub przechodzi w gorączkę. Stosowania leków przeciwgorączkowych wymaga rozwagi - temperatura utrzymywana na poziomie stanu podgorączkowego wspomaga walkę z infekcją.
Co oznacza stan podgorączkowy u dziecka?
Stan podgorączkowy u dziecka pojawia się często ze względu na niedojrzały układ odpornościowy. Może wystąpić przy ząbkowaniu, przegrzaniu organizmu, bólach mięśniowych czy po szczepieniu. Uczucie osłabienia i spadek energii to typowe objawy towarzyszące.
Nie zaleca się podawania leków, jeśli temperatura nie przekracza 38°C. Przewlekły stan podgorączkowy u niemowlęcia jest groźny - może prowadzić do odwodnienia. Ważne jest częste pojenie dziecka. Leki przeciwgorączkowe podaje się przy temperaturze powyżej 38,0–38,5°C[9].
Krótkotrwały stan podgorączkowy
Krótkotrwały stan podgorączkowy nie jest powodem do niepokoju, szczególnie gdy występuje z objawami wskazującymi na infekcje wirusowe, przeziębienie czy zatrucie pokarmowe. W krótkim czasie zwykle ustępuje samoistnie.
Utrzymujący się stan podgorączkowy bez wyraźnych objawów wymaga diagnostyki. Ogólne pogorszenie samopoczucia, ból mięśni, ból głowy mogą wskazywać na poważne problemy zdrowotne.
Czy obniżać temperaturę ciała w stanie podgorączkowym?
Stan podgorączkowy to naturalny mechanizm obronny. Podwyższona temperatura ciała aktywuje układ odpornościowy do walki z patogenami. W wyższych temperaturach bakterie i wirusy gorzej się rozmnażają[10].
Stan podgorączkowy zwykle trwa 3-5 dni. Wywoływać stan podgorączkowy mogą różne czynniki - od infekcji układu moczowego po zaburzenia hormonalne. Przy pogorszonym samopoczuciu można stosować domowe metody lub leki przeciwgorączkowe bez recepty.
Jak obniżać gorączkę?
Stan podgorączkowy zazwyczaj nie wymaga leczenia. Leki bez recepty zawierające paracetamol, witaminę C i fenylefrynę łagodzą kompleksowo objawy: ból głowy, ból mięśni, katar, kaszel, ból gardła i gorączkę.
Działanie przeciwgorączkowe wykazują leki z paracetamolem, ibuprofenem czy kwasem acetylosalicylowym. Stosowanie leków przeciwgorączkowych wymaga przestrzegania zaleceń z ulotki dla pacjenta.
Czy stan podgorączkowy może być groźny?
Stan podgorączkowy może być groźny przy długim czasie trwania i niepokojących objawach. Długotrwały stan podgorączkowy bywa objawem nadczynności tarczycy, chorób immunologicznych, zapalenia oskrzeli, nowotworów.
Powiększone węzły chłonne, wysypki skórne, bolesność brzucha wraz z utrzymującym się stanem podgorączkowym wymagają konsultacji lekarskiej. Stany zapalne różnego pochodzenia mogą dawać przewlekły stan podgorączkowy.
Kiedy zgłosić się do lekarza?
Stan podgorączkowy trwający dłużej niż 3-5 dni wymaga konsultacji. Zakażenie układu moczowego, zapalenie ucha środkowego, choroby autoimmunologiczne czy nowotwory mogą objawiać się podwyższoną temperaturą.
Niezbędne są badania: morfologia krwi, badanie moczu. Na ich podstawie lekarz ustali przyczynę i wdroży leczenie, jeśli pacjent wymaga leczenia.
Stan podgorączkowy - diagnostyka i powikłania
Stan podgorączkowy u dorosłych może być pierwszym sygnałem poważnych problemów zdrowotnych. Ciągły stan podgorączkowy trwający tygodniami bywa objawem ukrytych stanów zapalnych, w tym nieswoistych chorób zapalnych jelit czy chorób autoimmunologicznych. Pacjentów onkologicznych często dotyka przewlekły stan podgorączkowy związany z procesem nowotworowym lub jego leczeniem.
Zaburzenia hormonalne mogą wywoływać stan podgorączkowy - dotyczy to szczególnie nadczynności tarczycy, gdzie temperatura ciała wynosi często 37,2-37,8°C przez wiele tygodni. U kobiet temperatura ciała zmienia się też w okresie menopauzy, gdzie stan podgorączkowy pojawia się naprzemiennie z uderzeniami gorąca.
Infekcje układu moczowego to częsta przyczyna podwyższonej temperatury. Zakażenie układu moczowego może przebiegać podstępnie, dając jedynie stan podgorączkowy i uczucie osłabienia. Podobnie zapaleniu ucha środkowego u dorosłych może towarzyszyć tylko niewielki wzrost temperatury ciała i ból głowy.
Stany zapalne zatok, migdałków czy zapalenie oskrzeli często dają utrzymujący się stan podgorączkowy. Bóle mięśniowe, spadek energii i ogólne pogorszenie samopoczucia mogą być jedynymi objawami przewlekłego zapalenia. W krótkim czasie po rozpoczęciu antybiotykoterapii temperatura utrzymywana na podwyższonym poziomie zwykle się normalizuje.
Ośrodek termoregulacji może być zaburzony przez stres czy przemęczenie. W stanie pobudzenia emocjonalnego temperatura ciała może wzrastać nawet do 37,5°C. Chłodna skóra dłoni przy jednoczesnym uczuciu zimna i podwyższonej temperaturze wskazuje na dysregulację termoregulacji.
Podsumowanie
Stan podgorączkowy to podwyższona temperatura ciała w zakresie 37,1–38,0°C. Przyczyny stanu podgorączkowego bywają błahe (przegrzanie organizmu, objawy przeziębienia) lub poważne (nadczynność tarczycy, nowotwór). Temperatura ciała człowieka jest kluczowym parametrem organizmu. Prawidłowa temperatura ciała to około 36,6°C, choć pomiar temperatury w jamie ustnej daje wyższe wartości.
Leki przeciwgorączkowe i odpowiednie stosowanie leków przeciwgorączkowych zaleca się, gdy dolegliwości znacząco obniżają samopoczucie lub temperatura przekracza 38°C. Stan podgorączkowy zwykle ustępuje po 3-5 dniach. Krótkotrwały stan podgorączkowy rzadko wymaga leczenia. U dzieci stan podgorączkowy wymaga szczególnej obserwacji, szczególnie gdy towarzyszy mu uczucie zatkanego nosa, ból mięśni czy zaburzenia świadomości. Czym jest stan podgorączkowy warto wiedzieć, by odpowiednio reagować na zmiany ciepłoty ciała.
[1] Kopiński P., Wiercińska M., Gorączka, stan podgorączkowy – przyczyny i leczenie, https://www.mp.pl/pacjent/objawy/175394,goraczka, [dostęp: 24.10.2022]
[2] Piotrowski J. i inn., Znaczenie gorączki i endogennej antypirezy. Perspektywa wykorzystania inhibitorów rozpuszczalnej hydrolazy epoksydowej w farmakologii przeciwgorączkowej, Kosmos. problemy Nauk Biologicznych, Tom 66/2017, Nr 2(315), s. 327-328.
[3] Cyt. Kopiński P., Wiercińska M., Gorączka, stan podgorączkowy…
[4] Tamże.
[5] Drabik-Danis E., Hans-Wytrychowska A., Gorączkujące dziecko - kiedy skierować do lekarza, Lekarz POZ 4/2016, s. 336.[RB1]
[6] Cyt. Kopiński P., Wiercińska M., Gorączka, stan podgorączkowy…
[7] Tamże.
[8] Tamże.
[9] Cyt. Drabik-Danis E., Hans-Wytrychowska A., Gorączkujące dziecko - kiedy…, s. 337.
[10] Cyt. Kopiński P., Wiercińska M., Gorączka, stan podgorączkowy…
Informacje zawarte w artykule mają charakter ogólny i edukacyjny. Nie stanowią porady medycznej, formy diagnozy lub zaleceń leczenia i nie mogą zastąpić badań lekarskich ani profesjonalnego doradztwa medycznego. Przed zastosowaniem jakichkolwiek procedur leczenia lub w przypadku jakichkolwiek wątpliwości dotyczących stanu zdrowia należy każdorazowo skonsultować się z lekarzem.
Porady
