Migdałki podniebienne leżą po obu stronach gardła i są skupiskami tkanki limfatycznej. Stanowią one barierę ochronną przed drobnoustrojami. Zdarza się jednak, że same ulegają procesom chorobotwórczym [1]. Jednym z ich objawów jest biały nalot na migdałkach [2].
Jakie są przyczyny białego nalotu na migdałkach?
Biały nalot na migdałkach może mieć różne przyczyny. Najczęstszą z nich jest infekcja bakteryjna spowodowana przez paciorkowca z grupy A [2]. Do zakażenia dochodzi drogą kropelkową oraz przez kontakt z wydzieliną z nosogardła osoby chorej [2].
Za biały nalot na migdałkach odpowiadają także wirusy. Jednym z nich jest wirus Epsteina-Barra (EBV), który wywołuje mononukleozę zakaźną. Schorzenie to ma zwykle łagodny przebieg i ustępuje samoistnie. Niekiedy jednak zdarzają się ciężkie powikłania (np. zapalenie wątroby). Szacuje się, że niemal 90% światowej populacji miało kontakt z wirusem EBV. Do zakażenia dochodzi drogą kropelkową [3].
Biały nalot na migdałkach może pojawić się także w przebiegu infekcji grzybiczej. Najczęściej powoduje ją grzyb z rodzaju Candida. Schorzenie rozwija się, gdy dojdzie do osłabienia organizmu (np. na skutek długotrwałej antybiotykoterapii) [4].
Nalot na migdałkach może być również wynikiem infekcji spowodowanej przez:
● adenowirusy,
● wirusa opryszczki,
● dwoinkę rzeżączki,
● maczugowca błonicy [4].
Zmiany na migdałkach podniebiennych są jednym z objawów PFAPA, czyli zespołu okresowej gorączki z aftami, ostrym zapaleniem gardła oraz zapaleniem węzłów chłonnych. Jest to jedna z chorób auto-zapalnych, której przyczyna nie została jeszcze poznana. Objawia się on gorączką, zapaleniem gardła i aftowym zapaleniem jamy ustnej [5].
Objawy, które mogą towarzyszyć białemu nalotowi na migdałkach
Objawy, które towarzyszą białemu nalotowi na migdałkach, zależą w głównej mierze od przyczyny schorzenia. Najczęściej są to:
● ból gardła,
● zaczerwienienie gardła,
● dolegliwości ze strony układu pokarmowego (np. wymioty, ból brzucha, biegunka),
● powiększone węzły chłonne,
● wysoka temperatura ciała,
● kaszel,
● bóle mięśniowe,
● osłabienie,
● zmiany na skórze [2].
Co robić, gdy pojawi się biały nalot na migdałkach?
Zaobserwowanie u siebie białego nalotu na migdałkach, któremu towarzyszą inne objawy, jest wskazaniem do skonsultowania się z lekarzem pierwszego kontaktu. Specjalista musi ustalić przyczynę dolegliwości, aby podjąć decyzję o sposobie leczenia. Podczas stawiania diagnozy opiera się nie tylko na wywiadzie lekarskim i obecności objawów klinicznych, ale także na dodatkowych testach (np. posiew wymazu z gardła, szybki test antygenowy, testy laboratoryjne na przeciwciała, morfologia krwi) [2, 3].
Leczenie zależy od przyczyny problemu. W przypadku zakażeń bakteryjnych konieczne jest włączenie antybiotykoterapii oraz stosowanie środków, które zmniejszają objawy (np. leki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe) [2]. Grzybica wymaga przyjmowania preparatów przeciwgrzybiczych – najczęściej o działaniu miejscowym [6].
U chorych na mononukleozę zakaźną stosuje się głównie leczenie objawowe. Wskazane jest stosowanie środków, które zmniejszają dolegliwości bólowe, stan zapalny w gardle i gorączkę. Pacjenci powinni odpoczywać i spożywać odpowiednią ilość płynów [3].
Biały nalot na gardle - różnicowanie przyczyn
Biały nalot na gardle może występować nie tylko na migdałkach, ale również na tylnej ścianie gardła i błonie śluzowej jamy ustnej. W przypadku infekcji wirusowych nalot jest zazwyczaj cieńszy i bardziej rozlany, podczas gdy infekcja bakteryjna powoduje gęsty, kremowy nalot.
Nalot na gardle w przebiegu grzybicy charakteryzuje się łatwością usuwania - po jego zdjęciu widoczna jest przekrwiona błona śluzowa. Choroby wirusowe często mają podłoże wirusowe sezonowe i występują w okresie jesienno-zimowym. Wirusowe zapalenie gardła objawia się zwykle stopniowym początkiem, podczas gdy ostre zapalenie gardła o etiologii bakteryjnej rozpoczyna się nagle.
W diagnostyce anginy paciorkowcowej wykorzystuje się skale kliniczne, które pomagają określić prawdopodobieństwo infekcji bakteryjnej. Obecność ropnej wydzieliny na migdałkach silnie sugeruje etiologię bakteryjną.
Angina bakteryjna i angina paciorkowcowa
Angina bakteryjna to ostre zapalenie migdałków podniebiennych wywołane przez bakterie. Angina paciorkowcowa jest najczęstszą postacią anginy bakteryjnej i wymaga szczególnej uwagi ze względu na ryzyko groźnych powikłań.
Najczęstsze objawy anginy paciorkowcowej to:
● Silny ból gardła utrudniający połykanie
● Biały nalot na powiększonych migdałkach
● Gorączka powyżej 38°C
● Powiększenie węzłów chłonnych szyjnych
● Brak kataru (co odróżnia ją od anginy wirusowej)
W przypadku anginy bakteryjnej konieczne jest wdrożenie antybiotykoterapii w ciągu 48-72 godzin od wystąpienia objawów. Leczenie anginy polega na podawaniu penicyliny lub amoksycyliny przez 10 dni. W przypadku anginy paciorkowcowej nieleczonej mogą wystąpić poważne powikłania.
Groźne powikłania nieleczonej anginy
Nieleczona angina paciorkowcowa może prowadzić do powikłań uogólnionych oraz miejscowych. Do najpoważniejszych należą:
Gorączka reumatyczna - może rozwinąć się 2-3 tygodnie po przebytej anginie. Prowadzi do uszkodzenia zastawek serca, stawów i układu nerwowego. Zapalenie mięśnia sercowego jest jednym z najgroźniejszych powikłań tej choroby.
Kłębuszkowe zapalenie nerek występuje u około 1% pacjentów po przebytej anginie paciorkowcowej. Objawia się obrzękami, nadciśnieniem i zmianami w moczu. Zapalenie nerek może prowadzić do niewydolności tego narządu.
Powikłania miejscowe obejmują ropień okołomigdałkowy, który wymaga interwencji chirurgicznej. Chorobowo zmienione migdałki mogą prowadzić do zaburzeń oddychania i problemów z połykaniem.
Angina wirusowa - wirusowe zapalenie migdałków
Wirusowe zapalenie migdałków stanowi około 70% wszystkich przypadków zapalenia migdałków. Przypadku anginy wirusowej objawy rozwijają się stopniowo, a biały nalot jest mniej obfity niż przy infekcji bakteryjnej.
Objawy anginy wywołanej przez wirusy obejmują:
● Umiarkowany ból gardła
● Katar i kaszel (w przeciwieństwie do anginy bakteryjnej)
● Zapalenie spojówek (przy zakażeniu adenowirusami)
● Nieznaczne powiększenie węzłów chłonnych
Leczenie objawowe anginy wirusowej polega na stosowaniu leków przeciwbólowych, płukaniu gardła roztworami antyseptycznymi oraz zapewnieniu odpowiedniego nawodnienia organizmu. Stosowanie leków przeciwwirusowych jest rzadko konieczne.
Biały nalot - kiedy do lekarza?
Leczenie białego nalotu na migdałkach zależy od jego przyczyny. W przypadku podejrzenia anginy bakteryjnej wizyta u lekarza jest konieczna w ciągu 24-48 godzin. Niepokojące objawy wymagające pilnej konsultacji to:
● Silny ból gardła uniemożliwiający przełykanie śliny
● Trudności z oddychaniem lub otwieraniem ust
● Wysoka gorączka powyżej 39°C
● Objawy odwodnienia
● Biały nalot pokrywający całe gardło
Objaw anginy Plauta-Vincenta (anginy wrzodziejącej) to jednostronny nalot na gardle z owrzodzeniem. Jest to rzadka, ale poważna postać zapalenia migdałków wymagająca specjalistycznego leczenia.
Diagnostyka białego nalotu na migdałkach
W przebiegu anginy diagnostyka opiera się na badaniu klinicznym i testach laboratoryjnych. Węzły chłonne są badane palpacyjnie - w przypadku infekcji bakteryjnej są bardziej bolesne i powiększone.
Wymaz z gardła pozwala na identyfikację patogenu. W przypadku anginy paciorkowcowej szybki test antygenowy daje wynik w ciągu 15 minut. Posiew bakteriologiczny jest bardziej dokładny, ale wymaga 2-3 dni oczekiwania.
Badania krwi pomagają różnicować podłoże wirusowe od bakteryjnego. Podwyższone parametry zapalne (CRP, OB) sugerują infekcję bakteryjną. W mononukleozie charakterystyczna jest limfocytoza z obecnością limfocytów atypowych.
Leczenie domowe i profilaktyka
Płukanie gardła solą fizjologiczną lub roztworami ziołowymi może przynieść ulgę w bólu gardła. Ssanie tabletek z lidokainą zmniejsza dolegliwości bólowe. Inhalacje z olejków eterycznych łagodzą stan zapalny błony śluzowej gardła.
W profilaktyce zapalenia migdałków istotne jest:
● Unikanie kontaktu z osobami chorymi
● Częste mycie rąk
● Wzmacnianie odporności
● Unikanie dzielenia się sztućcami i naczyniami
● Regularne wietrzenie pomieszczeń
Leczeniu anginy towarzyszy dieta łatwostrawna, bogata w witaminy. Należy unikać potraw drażniących błonę śluzową gardła - ostrych, kwaśnych i gorących.
Podsumowanie
Biały nalot na migdałkach może być objawem różnych schorzeń - od łagodnego wirusowego zapalenia gardła po poważną anginę paciorkowcową grożącą powikłaniami. Różnicowanie między podłożem wirusowym a bakteryjnym jest kluczowe dla wyboru odpowiedniego leczenia. Podczas gdy choroby wirusowe wymagają jedynie leczenia objawowego, angina bakteryjna bezwzględnie wymaga antybiotykoterapii. Nieleczona angina paciorkowcowa może prowadzić do groźnych powikłań jak gorączka reumatyczna czy kłębuszkowe zapalenie nerek. Dlatego każdy biały nalot na gardle towarzyszący gorączce i silnemu bólowi gardła powinien być konsultowany z lekarzem.
Źródła:
● Modrzyński, E. Zawisza, U. Samolińska-Zawisza, Układ chłonny gardła - ogólna charakterystyka, Nowa Medycyna 1/1999, s. 19-26, http://www.czytelniamedyczna.pl/1154,uklad-chlonny-gardla-ogolna-charakterystyka.html (dostęp 08.01.2021).
● Kalicki, J. Milart, A. Wachnicka‑Bąk, M. Placzyńska, A.Jung, Ból gardła – kiedy leczenie objawowe jest wystarczające?, Pediatria i Medycyna Rodzinna, 2012, 8 (2), p. 107-110.
● Ołdak, Mononukleoza zakaźna, Pediatria po Dyplomie, 2012, https://podyplomie.pl/pediatria/12157,mononukleoza-zakazna (dostęp 08.01.2021).
● Kuchar, W przebiegu jakich zakażeń, poza paciorkowcowymi, mogą występować naloty na migdałkach?, https://www.mp.pl/pytania/pediatria/chapter/B25.QA.6.3.26 (dostęp 08.01.2021).
● Wolska-Kuśnierz, B. Mikołuć, R. Motkowski, E. Bernatowska, Zespół PFAPA - wspólne wyzwanie dla pediatry, immunologa i laryngologa, Standardy Medyczne Pediatria, 2013 t. 10, s. 794-800.
● Paczkowska, A. Wójtowicz, A. Malm, Wybrane aspekty farmakoterapii kandydoz, Farmacja Polska, 2010, t. 66, nr 8, s. 539-543.
Informacje zawarte w artykule mają charakter ogólny i edukacyjny. Nie stanowią porady medycznej, formy diagnozy lub zaleceń leczenia i nie mogą zastąpić badań lekarskich ani profesjonalnego doradztwa medycznego. Przed zastosowaniem jakichkolwiek procedur leczenia lub w przypadku jakichkolwiek wątpliwości dotyczących stanu zdrowia należy każdorazowo skonsultować się z lekarzem.
Porady
