Dreszcze – przyczyny i leczenie

Dreszcze zwykle obserwuje się w przebiegu grypy lub przeziębienia, gdy wzrasta temperatura ciała. Warto jednak pamiętać, że objaw ten może wystąpić też bez gorączki. Dreszcze bez gorączki mogą sygnalizować różne stany chorobowe. Dreszcze są nieprzyjemne, dlatego warto wiedzieć, co robić, gdy się pojawią.

Czym są zimne dreszcze?

Dreszcze to mimowolne skurcze grup mięśniowych. Są one niekontrolowane i często nieskoordynowane. Ich przyczyną jest pobudzenie ośrodków termoregulacji zlokalizowanych w podwzgórzu [1]. Drżenie mięśni podczas dreszczy może być bardzo intensywne, zwłaszcza gdy towarzyszy mu uczucie zimna.

Kiedy pojawiają się dreszcze?

Bardzo często dreszcze pojawiają się razem z gorączką [2]. Dzieje się tak w przebiegu infekcji wirusowej lub bakteryjnej (np. grypy, przeziębienia, zapalenia zatok, zapalenia ucha). W takiej sytuacji dreszczom zwykle towarzyszą także inne objawy. Zaliczamy do nich takie symptomy jak katar, ból głowy, bóle mięśni, zmęczenie, osłabienie, ból gardła [3]. Dreszcze i gorączka mogą być także objawem chorób zakaźnych (np. występujących w krajach tropikalnych) [4]. Ich pojawienie się jest wskazaniem do konsultacji z lekarzem.

Dreszczom może towarzyszyć gorączka (temperatura ciała powyżej 38℃ [5]), która może powodować wzrost tętna, ogólne osłabienie i pogorszenie samopoczucia, a skóra osoby z gorączką jest blada, wilgotna i ciepła. Zimne poty często pojawiają się naprzemiennie z dreszczami, szczególnie gdy temperatura ciała zaczyna spadać.

Zdarza się, że dreszcze występują bez gorączki. Ma to miejsce w momencie wychłodzenia organizmu. Dzięki rytmicznym skurczom mięśni dochodzi do wytworzenia ciepła [6]. W takiej sytuacji nie towarzyszą im żadne inne objawy (poza uczuciem zimna). Warto jednak pamiętać, że dreszcze niekiedy mogą być sygnałem poprzedzającym infekcję, dlatego należy obserwować swój organizm pod kątem dolegliwości wskazujących na zakażenie wirusami lub bakteriami.

Co na dreszcze bez gorączki - przyczyny, diagnostyka

Zastanawiasz się, co na dreszcze można zastosować? Najpierw trzeba poznać ich przyczyny. Dreszcze bez gorączki mogą mieć różnorodne podłoże. Przyczyna dreszczy nie zawsze jest oczywista - poznanie przyczyny wymaga często szczegółowej diagnostyki.

Zimne dreszcze bez podwyższonej temperatury mogą wystąpić w przebiegu:

●     Chorób układu krążenia - zawał serca często objawia się dreszczami i zimnym potem

●     Reakcji alergicznych - dreszcze mogą towarzyszyć reakcjom alergicznym, szczególnie tym o ciężkim przebiegu

●     Niedoczynności tarczycy - pacjenci skarżą się na ciągłe uczucie zimna i dreszcze

●     Zaburzeń psychicznych - ataki paniki wywołują drżenie mięśni i dreszcze

●     Zmian hormonalnych - w okresie menopauzy występują dreszcze na przemian z uderzeniami gorąca

●     Chorób nowotworowych - szczególnie rak nerki może powodować dreszcze, jako pierwszy objaw

Morfologia krwi obwodowej i badania mikrobiologiczne pomagają ustalić, czy przyczyną dreszczy jest infekcja. Poziom hormonów tarczycy wykrywa zaburzenia endokrynologiczne. USG brzucha może ujawnić zmiany w narządach wewnętrznych.

Dreszcze jako objaw poważnych infekcji

Dreszcze często są pierwszym sygnałem poważnych infekcji. Zapalenie płuc rozpoczyna się zazwyczaj od dreszczy, po których pojawia się narastająca gorączka. Zakażenia układu moczowego mogą dawać dreszcze jeszcze przed innymi objawami.

Ostre bakteryjne zapalenie tarczycy charakteryzuje się silnymi dreszczami i bólem szyi. Zapalenie gruczołu krokowego u mężczyzn objawia się dreszczami i problemami z oddawaniem moczu. Ostre zapalenie pęcherzyka żółciowego powoduje dreszcze z towarzyszącym bólem brzucha w prawym podżebrzu. Ostre zapalenie dróg żółciowych daje podobne objawy charakterystyczne.

Septyczne zakrzepowe zapalenie żył to groźne powikłanie wymagające natychmiastowego leczenia. Zapalenie naczyń chłonnych objawia się dreszczami i czerwonymi smugami na skórze. Ostre zapalenie osierdzia charakteryzuje się dreszczami i bólem w klatce piersiowej. Ropień płuc jako powikłanie zapalenia wymaga hospitalizacji.

Alergiczne zapalenie pęcherzyków płucnych rozwija się u osób uczulonych i może dawać dreszcze z dusznością. Prześwietlenie klatki piersiowej pomaga w rozpoznaniu zmian w płucach.

Co robić, gdy pojawią się dreszcze?

Dreszcze, które występują wraz z innymi objawami, są wskazaniem do konsultacji lekarskiej. Lekarz na podstawie badań określi ich przyczyny oraz zleci odpowiednie leczenie. Ulgę może przynieść także zastosowanie leków przeciwgorączkowych, które zawierają np. paracetamol [7]. Są one dostępne w aptece bez recepty.

W warunkach domowych można zastosować sprawdzone metody. Herbata z czarnego bzu ma działanie napotne i pomaga gdy dreszczom towarzyszy gorączka. Należy unikać kąpieli w zimnej wodzie - nagłe ochłodzenie może nasilić objawy.

Osoba, u której występują dreszcze, powinna także:

●     odpowiednio nawadniać organizm - brak snu i odwodnienie nasilają objawy

●     zapewnić sobie komfort cieplny (np. nałożyć dodatkową warstwę ubrań, przykryć się kocem) gdy doskwiera uczucie zimna

●     dużo odpoczywać - przemęczenie nasila nieprzyjemne objawy

●     unikać wysiłku fizycznego, który może pogorszyć samopoczucie

●     warto skorzystać z domowych sposobów na przeziębienie (np. pić herbatę z miodem)

●     dążyć do obniżenia gorączki, jeśli przekracza 38,5°C

Kiedy dreszcze wymagają pilnej konsultacji?

Natychmiastowej pomocy wymagają dreszcze, którym towarzyszą:

●     Zawroty głowy i zaburzenia świadomości

●     Silny ból brzucha sugerujący ostre zapalenie narządów jamy brzusznej

●     Bóle głowy o dużym nasileniu

●     Uczucie rozbicia nieproporcjonalne do innych objawów

●     Stan podgorączkowy utrzymujący się przez wiele tygodni

Lekarz pierwszego kontaktu powinien zbadać pacjenta, gdy dreszcze są nawracające lub występują w nietypowych okolicznościach. Badanie fizykalne pozwala wstępnie ocenić stan pacjenta.

Dreszcze a inne stany chorobowe

Dreszcze mogą być efektem ubocznym stosowania niektórych leków, szczególnie antybiotyków i leków psychiatrycznych. Zatrucie niektórymi używkami jak amfetamina czy kokaina również wywołuje dreszcze.

Dna moczanowa podczas ostrego napadu objawia się dreszczami i silnym bólem stawów. Choroba alkoholowa w fazie zespołu abstynencyjnego powoduje dreszcze i drżenie mięśni.

Infekcje wirusowe zazwyczaj dają łagodniejsze objawy niż infekcje bakteryjne, ale dreszcze mogą wystąpić w obu przypadkach. W przypadku infekcji bakteryjnej często konieczna jest antybiotykoterapia.

Dodatkowe objawy pomagające w diagnostyce to między innymi wysypka skórna, powiększone węzły chłonne czy obrzęki. Różnicowanie stanów chorobowych wymaga często wykonania badań dodatkowych.

Źródła:

1. J. R. Avner, Ostra gorączka, Pediatria po Dyplomie, 2009, t. 13, nr 5, s. 36.
2. Z. S. Pawłowski, Gorączka [w:] Z. S. Pawłowski, J. Stefaniak, Parazytologia kliniczna, Wydawnictwo PZWL, Warszawa 2017, s. 95.
3. A. Wawrzyniak, Racjonalna terapia ostrych infekcji górnych dróg oddechowych, Forum Medycyny Rodzinnej, 2011, t. 5, nr 5, s. 402.
4. M. Sobolewska-Pilarczyk, Paweł. Rajewski, Piotr. Rajewski, Gorączka krwotoczna Ebola - realne zagrożenie?, Forum Medycyny Rodzinnej, 2016, t. 10, nr 2, s. 100.
5. Z. S. Pawłowski, Gorączka [w:] Z. S. Pawłowski, J. Stefaniak, Parazytologia kliniczna, Wydawnictwo PZWL, Warszawa 2017, s. 95.
6. P. Sosnowski, K. Mikrut, H. Krauss, Hipotermia – mechanizm działania i patofizjologiczne zmiany w organizmie człowieka, Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej, 2015, t. 69, s. 73.
7. A. Wawrzyniak, Racjonalna terapia ostrych infekcji górnych dróg oddechowych, Forum Medycyny Rodzinnej, 2011, t. 5, nr 5, s. 404.

Informacje zawarte w artykule mają charakter ogólny i edukacyjny. Nie stanowią porady medycznej, formy diagnozy lub zaleceń leczenia i nie mogą zastąpić badań lekarskich ani profesjonalnego doradztwa medycznego. Przed zastosowaniem jakichkolwiek procedur leczenia lub w przypadku jakichkolwiek wątpliwości dotyczących stanu zdrowia należy każdorazowo skonsultować się z lekarzem.