Dreszcze i gorączka to jedne z najczęstszych objawów przeziębienia i grypy. Są one bardzo nieprzyjemne i potrafią skutecznie utrudnić codzienną aktywność. Gorączka z dreszczami może być pierwszym sygnałem poważnej choroby. Aby temu zapobiec, konieczne jest szybkie działanie. Poznaj sposoby na dreszcze i gorączkę.
Dreszcze i gorączka zazwyczaj nie występują same. Bardzo często towarzyszą im inne objawy: osłabienie, ból głowy, ból gardła, kaszel, duszność, katar, nudności, wymioty, wysypka, bóle mięśni, czy dolegliwości ze strony układu moczowego. Zimne dreszcze mogą poprzedzać wysoką gorączkę. Gdy się pojawią, konieczne jest skonsultowanie się z lekarzem. Specjalista ustali przyczynę dreszczy i na jej podstawie dobierze odpowiednią terapię.
Czym są dreszcze bez gorączki i dlaczego występują dreszcze?
Dreszcze to niekontrolowane i nieskoordynowane skurcze mięśni, które są efektem pobudzenia ośrodka termoregulacji znajdującego się w podwzgórzu. Mimowolne drżenie mięśni jest naturalną reakcją organizmu na ochłodzenie. Dzięki zwiększonej kurczliwości mięśni w krótkim czasie może zostać wytworzona znaczna ilość ciepła. Drżenie mięśni zwiększa metabolizm nawet pięciokrotnie. Gdy zmienia się temperatura ciała, rozpoczynają się reakcje prowadzące do zmiany ciepłoty ciała w kierunku punktu nastawczego termoregulacji [1]. Mogą one towarzyszyć uczuciu zimna. Częściej jednak jednocześnie występują dreszcze i gorączka. Dreszcze pojawiają się także jako odpowiedź na reakcje alergiczne lub silny stres.
Kiedy można mówić o gorączce z dreszczami?
Gorączka to podwyższona temperatura ciała. Jest to jeden z mechanizmów obronnych organizmu, który wspomaga układ odpornościowy w zwalczaniu patogenów. Najczęściej jest ona skutkiem zakażenia, jednakże może pojawić się także w wyniku procesów autoimmunologicznych lub nowotworowych [2]. Wyższa temperatura sprawia, że bakterie i wirusy gorzej się rozmnażają.
Za prawidłową temperaturę ciała człowieka przyjmuje się 36,6℃ (gdy jest ona mierzona pod pachą). Gorączkę rozpoznaje się w momencie, gdy przekracza ona 38℃. Stan podgorączkowy to wartości między 37,1 a 38℃. Wysoka gorączka powyżej 39℃ wymaga interwencji.
Dreszcze przyczyny - gorączki, dreszcze i ból brzucha
Dreszcze i gorączka mogą mieć różne przyczyny. Najczęściej są one wynikiem infekcji wirusowej lub bakteryjnej, która toczy się w organizmie. Dreszcze – ich przyczyny mogą być bardzo zróżnicowane - od prostego przeziębienia po poważne choroby. Gdy układ odpornościowy rozpoznaje patogen, rozpoczyna produkcję komórek, które mogą go zwalczyć. Wzrost temperatury ciała podnosi skuteczność tego działania nawet o 10%. Dodatkowo zmniejsza zdolności zakaźne drobnoustrojów [1].
Gorączki i dreszcze mogą wskazywać na:
● Zapalenie płuc - towarzyszą mu duszność, kaszel, ból w klatce piersiowej
● Zakażenia układu moczowego - z pieczeniem przy oddawaniu moczu
● Zapalenie gruczołu krokowego - z problemami z oddawaniem moczu
● Ostre zapalenie osierdzia - z bólem w klatce piersiowej
● Ropień płuc - powikłanie zapalenia płuc
O tym, że dreszcze i gorączka są efektem infekcji, świadczą dodatkowe objawy. Najczęściej są to osłabienie, zmęczenie, ból głowy, a także katar, kaszel i ból gardła [3]. Uczucie rozbicia i ból mięśni zwykle towarzyszy gorączce. Gdy zakażenie objęło układ moczowo-płciowy, występują trudności z oddawaniem moczu, bolesne parcie na pęcherz, pieczenie w okolicy cewki moczowej. Silny ból brzucha może wskazywać na zakażenie przewodu pokarmowego.
Kiedy dreszcze wymagają pilnej konsultacji - przyczyna dreszczy i objawy towarzyszące gorączce
Dreszcze bez gorączki mogą być objawem poważnych stanów. Ich przyczyny to m.in.:
● Choroby układu krążenia - zawał serca, zatorowość płucna
● Ciężkie reakcje alergiczne - wstrząs anafilaktyczny
● Zatrucie toksynami bakteryjnymi
● Hipoglikemia u diabetyków
W przypadku infekcji bakteryjnej dreszcze mogą być bardzo nasilone. U małych dzieci gorączce często towarzyszą drgawki - wtedy natychmiast trzeba wezwać pomoc. Nadmierne pocenie po ustąpieniu dreszczy jest normalną reakcją organizmu.
Diagnostyka dreszczy i gorączki
Gdy dreszcze i gorączka utrzymują się dłużej niż 3 dni, lekarz zleca badania krwi - morfologię, CRP, OB. Prześwietlenie klatki piersiowej pomoże wykluczyć zapalenie płuc. Badanie moczu wykryje zakażenia dróg moczowych. W pierwszym trymestrze ciąży gorączka jest szczególnie niebezpieczna dla płodu.
Sposoby na złagodzenie dreszczy i gorączki
Dreszcze i gorączkę można skutecznie złagodzić. Wskazane jest przyjęcie leku (zgodnie z zaleceniami zawartymi w ulotce dołączonej do opakowania), który zawiera substancję o działaniu przeciwgorączkowym np. paracetamol [3]. Środki przeciwgorączkowe są najczęściej dostępne bez recepty. Racjonalna terapia polega na stosowaniu leków tylko gdy temperatura ciała przekracza 38,5℃.
Zwalczanie dreszczy i gorączki mogą wspomóc domowe sposoby (zwłaszcza, gdy gorączka jest niewielka) [1]:
● chłodny (nie zimny – woda powinna być niższa tylko o 1–2℃ od temperatury ciała) prysznic lub kąpiel,
● zimne okłady – ręczniczek maczany w zimnej wodzie kładziemy na czoło, nadgarstki i łydki - naczynia krwionośne w tych miejscach są blisko skóry,
● duża ilość odpoczynku - sen wspomaga układ odpornościowy,
● picie dużej ilości płynów - zapobiega odwodnieniu przy gorączce,
● wypicie naparu z kwiatu lipy lub czarnego bzu – to naturalne środki napotne,
● zimne okłady na skronie, kark i pachwiny - szczególnie skuteczne przy wysokiej gorączce,
● lekkie ubranie i przewiewna pościel - ciepłe kończyny nie oznaczają, że trzeba się dodatkowo okrywać.
Uczucie zimna przy gorączce jest normalne - nie należy wtedy się przegrzewać. Dreszcze ustąpią, gdy temperatura ciała osiągnie nowy punkt nastawczy (punkt termoregulacji ustalany przez termoreceptory podwzgórzowe) – po dostosowaniu się do szczytowych - wyższych wartości). Przy zatruciach pokarmowych gorączce towarzyszą ból brzucha, nudności i wymioty.
Jeżeli mimo stosowania leków przeciwgorączkowych, temperatura ciała nie obniża się lub dreszcze i gorączka utrzymują się przez kilka dni, należy niezwłocznie skonsultować się z lekarzem. Forum Medycyny Rodzinnej [3] zaleca konsultację przy gorączce powyżej 40℃ lub gdy towarzyszą jej drgawki. W przypadku wątpliwości zawsze lepiej skonsultować się z lekarzem.
Powikłania nieleczonej gorączki
Długotrwała wysoka gorączka może prowadzić do odwodnienia organizmu. U dzieci mogą wystąpić drgawki gorączkowe. Dreszcze i gorączka nieleczone przy bakteryjnych zakażeniach mogą prowadzić do sepsy. Objawy septyczne to: plamy na skórze, zaburzenia świadomości, bardzo wysokie lub bardzo niskie ciśnienie krwi.
Dreszcze u dzieci i osób starszych
Gorączka z dreszczami u dzieci poniżej 3. miesiąca życia zawsze wymaga pilnej konsultacji pediatrycznej. Dreszcze występują u niemowląt rzadziej niż u starszych dzieci, ale są groźniejsze. Natomiast dreszcze bez gorączki u seniorów mogą być jedynym objawem poważnej infekcji - osoby starsze często nie gorączkują mimo ciężkich zakażeń.
Przyczyna dreszczy u dzieci to najczęściej infekcje wirusowe górnych dróg oddechowych. Towarzyszą gorączce wtedy objawy takie jak kaszel, katar, brak apetytu. Ból brzucha u dziecka z dreszczami może wskazywać na zapalenie wyrostka robaczkowego lub zakażenie układu moczowego.
Przyczyny dreszczy u osób z obniżoną odpornością są bardziej złożone. Pacjenci po chemioterapii, z cukrzycą lub chorobami autoimmunologicznymi mogą mieć dreszcze przy minimalnych zakażeniach. Gorączki i dreszcze u tych osób wymagają natychmiastowej diagnostyki i często antybiotykoterapii.
Źródła:
- J. R. Avner, Ostra gorączka, Pediatria po Dyplomie, 2009, t. 13, nr 5, s. 36.
- Z. S. Pawłowski, Gorączka [w:] Z. S. Pawłowski, J. Stefaniak, Parazytologia kliniczna, Wydawnictwo PZWL, Warszawa 2017, s. 95.
- A. Wawrzyniak, Racjonalna terapia ostrych infekcji górnych dróg oddechowych, Forum Medycyny Rodzinnej, 2011, t. 5, nr 5, s. 402.
Informacje zawarte w artykule mają charakter ogólny i edukacyjny. Nie stanowią porady medycznej, formy diagnozy lub zaleceń leczenia i nie mogą zastąpić badań lekarskich ani profesjonalnego doradztwa medycznego. Przed zastosowaniem jakichkolwiek procedur leczenia lub w przypadku jakichkolwiek wątpliwości dotyczących stanu zdrowia należy każdorazowo skonsultować się z lekarzem.
Porady
